خاخام ​ها ناسيوناليست شده ​اند

احمد زيدآبادی

تلاش برای تحميل ظواهر شرعی بر جامعه اسرائيل، همواره مهم​ترين اتهام خاخام​های ارتدوکس يهودی بوده است، اما در ، خاخام​ها به سنگ​اندازی در جهت اجرای سياست​های دولت و دامن زدن به ناسيوناليسم افراطی در بين راستگرايان اسرائيلی نيز متهم می​شوند. اتهام اخير، نتيجه موضع​گيری​های تند و شديدی است که پاره​ای از محافل خاخامی در برابر برنامه خروج ارتش اسرائيل از نوار غزه و شمال کرانه باختری و برچيدن شهرک​های يهودی​نشين از اين مناطق، اتخاذ کرده​اند. خاخام بنتزی ليبرمن رئيس شورای خاخام​های کرانه باختری و نوار غزه - معروف به يشا - در واکنش به طرح دولت شارون برای خروج يکجانبه از نوار غزه گفته است که: «برچيدن شهرک​ها و اخراج يهوديان از محل سکونتشان يک جنايت تاريخی و اخلاقی و کاملا غيرقانونی است.» با اين همه، خاخام ليبرمن هرگونه بی​نظمی و نافرمانی از دستورات دولت را رد کرده و استفاده از ابزارهای غيرخشونت​آميز برای جلوگيری از تخليه شهرک​ها را توصيه کرده است. اين نوع اظهارنظرها در جامعه اسرائيل نوعی ابراز آزاد عقيده و کاملا طبيعی تلقی می​شود و کسی را به وحشت نمی​اندازد، اما اظهارنظر خاخام​ها در اين حد متوقف نشد، به​طوری که خاخام آوراهام شاپيرا رئيس سابق خاخام​های اشکنازی که اينک رهبری تشکيلاتی به نام «اتحاديه خاخام​ها برای سرزمين و مردم اسرائيل» را برعهده دارد، به صراحت اعلام کرد که «کاملا روشن است که طبق احکام تورات واگذاری هر قطعه از سرزمين مقدس يهوديان - از جمله هر تکه از شهرک گوش​کاتيف - به کفار، گناه و جنايت محسوب می​شود، بنابراين هر فکر، عقيده يا تصميمی و يا هر نوع تظاهر به اقدام برای تخليه ساکنان شهرک گوش​کاتيف و واگذاری زمين به کافران مخالف هالاخا - شريعت يهود - است و برای جلوگيری از آن بايد به هر اقدامی که لازم باشد، دست زد و از کمک به هر نوع عملی که به اخراج شهرک​نشينان از خانه و سرزمين​شان منجر شود، خودداری کرد.»

مطبوعات اسرائيل اظهارات خاخام شاپيرا را يک خط​مشی مبارزه​جويانه در برابر اجرای طرح يکجانبه شارون دانستند و نسبت به پيامدهای چنين اظهاراتی هشدار دادند، اما اظهارنظرهای تندتری هم در راه بود. اويگدور نونتزال خاخام بخش قديمی شهر بيت​المقدس در جمع تعدادی از شهرک​نشينان پا را از آنچه خاخام​های يشا گفته بودند، فراتر نهاد و به​طور علنی اعلام کرد: «طبق قوانين شريعت يهود هر شخصی که سرزمين اسرائيل را به غيريهوديان واگذار کند «رودف» - Rodef - محسوب می​شود.»

رودف يک اصل شرعی يهودی است که به فرد اجازه می​دهد کسی را که قصد قتل وی را دارد، به قتل برساند. خاخام نونتزال همچنين به راديو اسرائيل گفت: «قوانين دولتی تا هنگامی که مغاير قوانين تورات نباشند، مشروعيت دارند، اما هنگامی که در برابر قوانين تورات قرار گيرند، مشروعيت نخواهند داشت و هر کس که يهوديان را به مخاطره اندازد حکم رودف درباره او مصداق می​يابد.»

برای بسياری از اسرائيلی​ها، اظهارات خاخام نونتزال يادآور سرنوشت اسحاق رابين نخست​وزير دولت کارگری در سال ۱۹۹۵ بود که توسط ايگال امير طلبه مدارس هالاخايی و بر اساس حکم رودف و موسر -- Moser در تل​آويو کشته شد. بر اساس حکم موسر، يهوديان وظيفه دارند، هر فرد يهودی را که بخواهد ساير يهوديان را تحت سلطه غيريهوديان درآورد، به قتل برسانند.

در پی اظهارات نونتزال موجی از نگرانی جامعه روشنفکر و چپگرای اسرائيل را فرا گرفت به گونه​ای که افيرپاينز نماينده حزب کارگر در مجلس گفت: «زمان وقوع قتل سياسی جديد در اسرائيل بسيار نزديک است.» اين نوع نگرانی​ها خاخام نونتزال را به عدول از موضع خود وادار نکرد و او در کمال جسارت اعلام کرد که اگر به دليل اظهاراتش در برابر دادگاه قرار گيرد، ناراحت نخواهد شد. با اين همه، انتقاد از مبارزه​جويی اين خاخام ارتدوکس ابعاد پردامنه​ای يافت. يزرائيل می​يرلاو، خاخام ارشد اشکنازی​ها سخنان نونتزال را باعث «تأسف بسيار» دانست و گفت: «در جامعه اسرائيل افرادی يافت می​شوند که مستعد بهره​برداری نادرست از کلمات خاخام​ها هستند.» خاخام می​يرلاو تاکيد کرد که «خطرناک​ترين تهديد جامعه اسرائيل بروز جنگ داخلی است.»

واقعيت اين است که خاخام​های ارتدوکس يهودی به​رغم اصرارشان بر اجرای احکام شريعت در جامعه اسرائيل، تاکنون در رويکردشان به مسئله فلسطين در شمار تندروها نبوده​اند. خاخام آواديان يوسف رهبر روحانی حزب مذهبی شاس، پيش از اين عقيده داشت که تخليه شهرک​های يهودی​نشين اگر به حفظ جان يهودی​ها کمک کند، مجاز خواهد بود. ساير خاخام​ها نيز کمابيش نظری مشابه داشتند. اما در سال​های اخير خاخام​های ارتدوکس از مواضع معتدل پيشين خود در حال فاصله گرفتن هستند و بر طبل نوعی ناسيوناليسم افراطی می​کوبند. در همين جهت، آواديا يوسف خاخام ارشد سفاردی به طور غيرمنتظره​ای طرح يکجانبه شارون را رد کرد و نمايندگان حزب شاس در مجلس عليه طرح رای دادند. حزب تورات متحده نيز که متشکل از يهوديان ارتدوکس اشکنازی است، سياستی مشابه حزب شاس در مجلس در پيش گرفته است.

دليل چرخش سياسی احزاب مذهبی اسرائيل و تندروی روزافزون خاخام​های ارتدوکس چيست؟ اين دليل را شايد بتوان در عدم مشارکت اين احزاب در دولت ائتلافی شارون جست​وجو کرد. به واقع حزب شاس از زمان تأسيس خود در دهه ۱۹۸۰ معمولا يک پای ثابت دولت​های راستگرا يا چپگرای اسرائيل بوده است اما دولت ائتلافی شارون يک استثنای مهم به شمار می​رود. شارون به جای ائتلاف با احزاب ارتدوکس مذهبی، همکاری با حزب به شدت سکولار شينويی را انتخاب کرده و به همين جهت، مذهبی​های ارتدوکس را از خود رنجانده است. کارنامه سياسی حزب شاس نشان می​دهد که اين حزب استعداد خاصی برای انطباق خود با سياست​های احزاب چپ و راست دارد و درجه انعطاف آن در بيشتر زمينه​های سياسی بسيار بالاست، اما شاس در يک زمينه سختگير و آشتی​ناپذير است و آن نيز کسب بودجه​های هنگفت برای شبکه​ای از مدارس تلمودی تحت پوشش خود است. شاس از طريق حمايت مالی اين مدارس در واقع پايگاه اجتماعی خود را گسترده و تقويت می​​کند، اما چنين بودجه​هايی فقط هنگامی به سوی مدارس تلمودی سرازير می​شود که شاس در دولت ائتلافی سهيم باشد، در غير اين صورت، بنيه مالی مدارس ضعيف خواهد ماند. اين درست همان وضعی است که اينک، پيش​آمده و شاس را عاصی کرده است.

اين در حالی است که شارون و ساير اعضای ليکودی کابينه نياز به ائتلاف با دست​کم يکی از دو حزب مذهبی دارای کرسی در مجلس را احساس کرده​اند، اما چنين ائتلافی در درجه نخست ممکن است به خروج حزب شينويی از دولت منجر شود و در درجه دوم سياست خصوصی​سازی اقتصادی بنيامين نتانياهو وزير دارايی را با شکست روبه​رو کند. نتانياهو که سياست​های اقتصادی دولت شارون را رهبری می​کند، برنامه رياضت​کشانه سختی را به اجرا گذاشته است. به موجب اين برنامه، دادن سوبسيد به خانوار​های پرجمعيت - که اغلب مذهبی و طرفدار شاس هستند - به شدت کاهش يافته و بسياری از هزينه​های عمومی مربوط به نهاد​های مذهبی قطع شده است. ورود شاس به دولت ائتلافی به معنای شکست برنامه اقتصادی نتانياهو خواهد بود، چرا که شاس جز به سرازير شدن بودجه دولتی به مدارس مذهبی خود در برابر انعطاف در ساير سياست​ها تن نمی​دهد. همين خوی «کاسبکارانه و باج​خواهانه» شاس سبب شده است که شارون ميل چندانی به ائتلاف با اين حزب نشان ندهد، اما روند تحولات در اسرائيل به​ويژه پس از تصويب طرح خروج از نوار غزه، همه چيز را طبق ميل شارون پيش نمی​برد. شارون به واقع برای اجرای طرح يکجانبه خود به حمايت جامعه مذهبی ارتدوکس اسرائيل نياز دارد و اين حمايت را جز از طريق شرکت دادن آنان در دولت به دست نمی​آورد. شرکت مذهبی​ها در دولت نيز به نوبه خود مشکل​ساز و دردسر​آفرين است که به نمونه​هايی از آن اشاره شد. برای گريز از اين بن​بست اعضای ليکود طی ماه گذشته مذاکراتی را با حزب تورات متحده به منظور جلب حمايت آنها از دولت، صورت دادند و شخص شارون نيز بارها بر اهميت حضور مذهبی​ها در کابينه تاکيد کرد. اما شکل​گيری چنين ائتلافی مستلزم تغييراتی در برنامه​های دولت شارون است که فعلا نشانی از آن به چشم نمی​خورد.

اگر دولت ائتلافی اسرائيل فرونپاشد. شارون برای اجرای برنامه خروج از غزه، به مساعدت احزاب مذهبی نيازمند است. از اين​رو، وی ممکن است به بهای تضعيف برنامه​های اقتصادی خود و از دست دادن حزب شينويی، دو حزب شاس و تورات متحده را وارد کابينه کند و از اين طريق حمايت جمع بزرگی از خاخام​های ارتدوکس را برای برچيدن شهرک​ها به​دست آورد و خاخام​های افراطی را منزوی کند. راه دوم، بی​اعتنايی به احزاب مذهبی و مقابله قانونی با اقدامات خشونت​آميز طرفداران خاخام​های تندرو است. گرچه شارون در اين جهت از حمايت اکثريت قاطع اسرائيلی​ها برخوردار خواهد بود، اما تخليه شهرک​ها در چنين جوی بدون تشنج و خشونت امکان​پذير نخواهد بود.

Array
(
    [0] => stdClass Object
        (
            [ArticleFishId] => 369
            [SerialNo] => 359
            [MTitle] => خاخام ها ناسيوناليست شده اند
            [FTitle] => 
            [AMTitle] => 
            [AFTitle] => 
            [EMTitle] => 
            [EFTitle] => 
            [ALanguage] => 1
            [TLanguage] => 0
            [ADateS] => 0
            [ADateM] => 0
            [ADateG] => 0
            [Side_NY] => 0
            [Side_NS] => 0
            [Side_B] => 0
            [Side_HY] => 0
            [Side_HS] => 0
            [Side_NE] => 1
            [Side_HE] => 0
            [SourceType] => 3
            [Book] => 0
            [BArticlePageFrom] =>           
            [BArticlePageTo] =>           
            [Magazine] => 0
            [MPublishDateS] => 0
            [MPublishDateM] => 0
            [MPublishDateG] => 0
            [MYear] => 0
            [MNo] => 
            [MSerialNo] => 0
            [MArticlePageFrom] =>           
            [MArticlePageTo] =>           
            [Site] => 61
            [ArticleAddrInSite] => http://www.asre-nou.net/1383/tir/16/m-zeidabadi.html
            [FishWriter] => 33
            [WriteDate] => 12/30/2004 0:00:00
            [Confirmed] => 1
            [SupervisorView] => 
            [Abstract] => 
            [AAbstract] => 
            [EAbstract] => 
            [Editted] => 1
            [Degree] => 0
            [Mode] => 0
            [fldFirstPage] => 0
            [fldFPMod] => 0
        )

)