ليکود در سراشيبي: تحليل شکست رفراندوم درون حزبي اسرائيل

احمد زيدآبادي

آريل شارون باخت. او به رغم وعده و وعيدهاى خود نتوانست نظر اكثريت اعضاى حزب ليكود را به طرح يكجانبه خود جلب كند. از حدود ۱۹۳ هزار عضو ليكود فقط نيمى از آنها- ۶/۵۱ درصد- در رفراندوم مربوط به طرح شارون براى خروج از نوار غزه و شمال كرانه باخترى شركت كردند و از اين تعداد حدود ۶۰ درصد - دقيقاً /۵۹ درصد- عليه طرح راى دادند كه اين شكستى بزرگ براى نخست وزير اسرائيل محسوب مى شود.

شارون براى متقاعد كردن اعضاى حزب متبوع خود به منظور اعلام نظر موافق با طرح يكجانبه، ابتدا از مزيت هاى امنيتى و سياسى و فوايد اقتصادى اين طرح به تفصيل سخن گفت، اما نيروهاى مخالف او در حزب ليكود، نه فقط از توضيحات او قانع نشدند بلكه عقب نشينى كامل از نوار غزه را «اعطاى جايزه به تروريست ها» دانستند. از اين رو شارون شيوه اى ديگر را در پيش گرفت. وى به صراحت اعلام كرد كه راى موافق به طرح يكجانبه مساوى راى اعتماد به شخص اوست و راى مخالف به طرح به معناى تائيد عرفات رهبر فلسطينيان است. نظرسنجى هاى پيش از برگزارى رفراندوم نشان داد كه اين گونه اظهارات، تاثير چندانى براعضاى ليكود ندارد، لذا شارون ناچار شد لحن خود را تندتر كند و زبانى تهديدآميز به كارگيرد. او براى ترساندن اعضاى حزب، از به مخاطره افتادن دولت ائتلافى اسرائيل به رهبرى ليكود سخن گفت و تلويحاً تهديد كرد كه اگر طرح يكجانبه به تصويب اعضاى حزب نرسد، وى ممكن است مجبور به برگزارى انتخابات زودرس شود.

شارون براى روحيه دادن به طرفداران خود گفته بود كه به «روز بعد» از رفراندوم فكر نكنند و تمام سعى خود را براى تصويب طرح به كار گيرند. البته دو عضو بلندپايه دولت او از هيچ كوششى براى تصويب طرح دريغ نكردند. يكى از آن دو، «ايهود اولمرت» معاون نخست وزير بود كه در واقع مى توان ابتكار طرح يكجانبه را به او نسبت داد. اولمرت در بين اعضاى ليكود و در كابينه اسرائيل نخستين فردى بود كه از لزوم عقب نشينى يكجانبه از پاره اى مناطق اشغالى حمايت كرد. احتمالاً شائول تحت تاثير او طرح يكجانبه را تدوين و ارائه كرد. اولمرت براى پيروزى در رفراندوم ۲۵۰ هزار دلار اعانه جمع آورى كرد تا در جهت انتشار آگهى تبليغاتى در رسانه ها به كارگيرد. فرد دوم شائول موفاز وزير قدرتمند دفاع بود كه لحظه اى از ترغيب اعضاى حزب ليكود براى دادن راى مثبت به طرح يكجانبه شارون و برشمردن منافع اقتصادى و امنيتى اين طرح دست نكشيد.

حمايت پرشور از طرح شارون در دولت ائتلافى وى، البته به همين دونفر محدود مى شد. بنيامين نتانياهو وزير دارايى، سيلوان شالوم وزير خارجه و ليمور ليونات وزير آموزش گرچه در نهايت موافقت خود را با طرح شارون اعلام كردند اما حاضر نشدند كه اعضاى حزب را به دادن راى موافق به طرح دعوت كنند. سكوت اين سه تن گرچه دليل اصلى شكست شارون در رفراندوم نبود، اما در افزايش ميزان راى مخالفان تاثير داشت.سرسخت ترين مخالف طرح شارون در درون حزب ليكود، روون ريولين رئيس مجلس (كنست) بود كه حتى مراسم روز «استقلال» اسرائيل را به ميتينگى سياسى عليه برچيدن شهرك ها تبديل كرد. حتى حمايت جدى جورج بوش از طرح يكجانبه شارون و ارائه تضمين هايى از سوى او درباره حفظ برخى از شهرك ها در هرگونه راه حل نهايى بحران خاورميانه نيز نتوانست نظر ريولين را تغيير دهد.

او گرچه از تضمين هاى بوش به وجد آمده بود و آنها را خارج از حد انتظار خود مى دانست، اما صراحتاً به شارون گوشزد كرد كه نظر خود را در مورد طرح يكجانبه تغيير نمى دهد. سه وزير راست افراطى كابينه يعنى تساهى هنگبى، يوزى لاندو و ناتان شارانسكى از فراكسيون ليكود نيز با سرسختى تمام در كنار ريولين و در مقابل شارون ايستادند.مخالفان طرح در خارج از حزب ليكود هم بيكار نماندند. البته احزاب چپگرا و صلح طلب مانند حزب كارگر و حزب مرتز- كه اخيرا تغيير نام داده است- درباره رفراندوم موضعى نگرفتند. حزب سكولار شينويى كه در دولت ائتلافى شارون نيز شريك است، رفراندوم را امرى درون حزبى دانست و نسبت به آن بى اعتنايى كرد. در مقابل، حزب هاى اتحاد ملى و مفدال (ملى- مذهبى) كه آنها نيز جزء شركاى دولت ائتلافى شارون هستند، تندترين و سرسختانه ترين موضع را در برابر طرح يكجانبه اتخاذ كردند.

اتحاد ملى افراطى ترين حزب ملى گراى اسرائيل به شمار مى رود، به طورى كه مواضع آن را مى توان به راحتى نژادپرستانه دانست. اين حزب كه خواهان كوچاندن فلسطينيان ساكن در سرزمين هاى اشغالى است، بارها تهديد كرده است كه در صورت اجراى طرح يكجانبه، به نشانه اعتراض، دولت شارون را ترك خواهد كرد. حزب ملى- مذهبى نيز كه نماينده يهوديان شهرك نشين در نوار غزه و كرانه باخترى است، در مخالفت با طرح شارون دست كمى از حزب اتحاد ملى ندارد، گو اينكه خروج از دولت ائتلافى را راه مساعدى براى مقابله با برچيدن شهرك ها در نوار غزه نمى داند و معتقد است كه از درون دولت، بهتر مى توان طرح عقب نشينى از بخشى از سرزمين هاى فلسطينى را خنثى يا دست كم مختل كرد. مخالفت دو حزب مذكور قاعدتاً تاثيرى در راى دهندگان ليكودى نداشت، چرا كه آنها به تندروى شهره اند و اصولاً با اعطاى حتى ذره اى از خاك فلسطين به فلسطينيان مخالفند.

در اين ميان احتمالاً فتواى خاخام آواديا يوسف رهبر روحانى حزب مذهبى شاس در مخالفت اعضاى ليكود با طرح شارون بى تاثير نبوده است. خاخام يوسف كه مانند ساير خاخام هاى بلندپايه اسرائيل در مقابل رفراندوم سكوت اختيار كرده بود، به ناگهان در شب برگزارى رفراندوم اطلاعيه اى صادر كرد كه در آن برخطرناك بودن طرح تاكيد شده بود. وى در عين حال فتوا داده بود كه «طبق نظر تورات لازم است به طرح يكجانبه راى منفى داده شود.» البته اكثريت اعضاى ليكود سكولار و نسبت به اين نوع فتواها بى اعتنا هستند، اما شمار موثرى از آنها- كه تعدادشان نامعلوم است- به رعايت موازين شرع پايبندند و احتمال دارد كه تحت تاثير فتواى خاخام يوسف قرار گرفته باشند، به ويژه اينكه رهبر روحانى شاس و پيروان حزبى او جزء يهوديان شرقى-سفاردى- هستند و اعضاى ليكود نيز بيشتر ريشه شرقى دارند. به جز خاخام يوسف، ساير خاخام هاى بلندپايه سكوت خود را در برابر رفراندوم نشكستند. فقط سيصد خاخام دون پايه كه يك جنبش سياسى راست افراطى را تحت نام «پاسداران زندگى» نمايندگى مى كنند، از اعضاى ليكود خواستند كه به طرح يكجانبه راى مخالف دهند.

آنها تاكيد كردند كه واگذارى هر قطعه از خاك كرانه باخترى و نوار غزه تجاوز به قوانين شرع و به خطر افتادن زندگى است!يك خاخام بلندپايه سفاردى به نام «شلوموعمار» نيز بدون اينكه سخنى از حرمت مخالفت يا موافقت با طرح يكجانبه به زبان آورد، صرفاً حكم شرعى مربوط به پيامدهاى عقب نشينى از نوار غزه را بيان كرد. او حكم داد كه «استخوان هاى يهوديان شهرك نشينى را كه در نوار غزه دفن شده اند بايد از گورهاشان به نقطه اى در داخل اسرائيل انتقال داد.» او همچنين گفت كه «اين استخوان ها بايد به طور رسمى تشييع شوند و خانواده هاى آنها به جاى هفت روز عزادارى در تشييع جنازه هاى معمول، به مدت يك روز عزادارى كنند.»

جالب تر از خاخام ها، فرقه اى از مسيحيان انجيلى پروتستان ساكن بيت المقدس بودند كه در كليساى خود براى شكست خوردن طرح رفراندوم دست به دعا برداشتند، اين فرقه كه به «مسيحيان صهيونيست» شهرت يافته اند و اغلب از آمريكا به اسرائيل سفر كرده اند، معتقدند كه ظهور مسيح فقط در صورت تحقق وعده خدا به بنى اسرائيل براى تسلط آنها بر تمامى خاك فلسطين ممكن مى شود و مسيح پس از ظهور در «جنگ نهايى» البته همه كافران به ويژه يهوديان را نيست و نابود خواهد كرد! با آنكه نوار غزه بر خلاف كرانه باخترى- كه يهوديان به آن سامريه و يهوديه مى گويند- از قداستى مذهبى در نزد يهوديان برخوردار نيست و بسيارى از خاخام ها نيز واگذارى آن را به فلسطينيان مباح مى شمارند، اما مسيحيان صهيونيست به اين نيز رضايت نمى دهند و ترك غزه از سوى ارتش اسرائيل را نيز مغاير وعده هاى خداوند مى دانند!

ظاهراً دعاى فرقه انجيلى مستجاب شد اما اين استجابت به جاى آنكه كمكى به ظهور مسيح كند، حزب ليكود، آريل شارون و جورج بوش را به دردسر بزرگى انداخت. شارون پيش از برگزارى رفراندوم از روى استيصال گفته بود اگر رفراندوم شكست بخورد وى نمى داند كه دولت را در چه جهتى بايد هدايت كند. نخست وزير اسرائيل اينك با چنين شرايطى روبه رو شده است و تحليلگران سرگرم بررسى گزينه هايى هستند كه شارون پيش رو دارد. او چنانچه يك بار وعده داده بود، مى تواند نتيجه رفراندوم داخلى حزب ليكود را ناديده بگيرد و طرح يكجانبه خود را از طريق انجام همه پرسى عمومى و يا ارائه به هيات دولت و مجلس به پيش ببرد، اما چنين اقدامى باعث شورش مخالفان طرح در داخل حزب ليكود خواهد شد.

از اين رو شارون پس از اعلام نتيجه رفراندوم تاكيد كرد كه به رغم نااميدى از رفتار اعضاى حزب به نتيجه رفراندوم پايبند خواهد بود. او در عين حال گفت كه مخالفان طرح يك «پيروزى تاكتيكى» به دست آورند اما با «فاجعه اى استراتژيك» روبه رو خواهند شد. راه دوم شارون، تدوين طرح جايگزين است تا بدين وسيله نظر موافق افراطى هاى ليكود را به آن جلب كند، اما افراطى هاى ليكود نشان داده اندكه هر طرح حاوى عقب نشينى از سرزمين هاى فلسطينى و به ويژه برچيدن شهرك ها مغاير ديدگاه هاى ناسيوناليستى آنان است. و هر طرح جايگزينى نيز كه در برگيرنده اين دو موضوع نباشد، اصولاً «طرح» به حساب نخواهد آمد. راه سوم، درخواست شارون از رئيس جمهور براى انحلال مجلس و برگزارى انتخابات مجدد است.

اين راه به لحاظ قانونى باز است اما از قبل آن چه سودى عايد شارون خواهد شد؟ اى بسا در انتخابات احتمالى آينده حزب كارگر موقعيت مستحكم ترى پيدا كند و حزب ليكود تعدادى از كرسى هاى نمايندگى خود را در مجلس از دست بدهد كه در اين صورت تشكيل دولت به رهبرى ليكود با مشكلات بيشترى روبه رو خواهد شد. راه چهارم استعفاى شارون از مقام نخست وزيرى است كه در اين صورت بنيامين نتانياهو جانشين احتمالى او خواهد شد. در چنين شرايطى شارون يا بايد پايان عمر سياسى خود را بپذيرد كه از جاه طلبى چون او بعيد است و يا بايد براى كسب مجدد موقعيت رهبرى، به مبارزه درون حزبى بپردازد كه اين با روحيه شارون به رغم پيرى اش بيشتر سازگار است.

بهترين راه براى شارون همانا درخواست انحلال مجلس و برگزارى انتخابات دوباره است، البته به شرطى كه او و همفكرانش از ليكود انشعاب كرده و فراكسيون تازه اى را تشكيل دهند. واقعيت اين است كه نتيجه رفراندوم درون حزبى ليكود، بيش از آنكه براى شخص شارون مصيبت بار باشد، تماميت حزب را به خطر انداخته است. اعضاى ليكود با راى منفى خود به طرح عقب نشينى از غزه نشان دادندكه امكان سازگارى با ابتدايى ترين ملزومات صلح با فلسطينى ها را ندارند و در شرايطى كه رفع مخاصمه با فلسطينى ها براى اسرائيل به صورت اولويتى راهبردى و امنيتى درآمده است، ليكود در مقامى نيست كه بتواند در اين جهت حركت كند. افرادى چون شارون و اولمرت كه اينك در صف بندى هاى سياسى اسرائيل در شمار «ميانه رو ها» نام برده مى شوند، نمى توانند با افراطيونى مانند يوزى لاندو يا ريولين برنامه مشتركى را دنبال كنند و از همين رو، جدايى آنها ضرورتى روزافزون يافته است. آيا واقعاً قابل تصور است كه شارون و دوستانش با خروج از حزب ليكود به تاسيس حزب جديدى مبادرت كنند كه در برابر روند صلح با فلسطينيان موضع نزديكى با حزب كارگر داشته باشد؟

تاريخ ۵۶ ساله اسرائيل شاهد تغيير و تحولات بسيارى از اين نوع بوده است و بنابراين، فرض آن درباره شارون نيز خطا نيست. چنين تحولى، آمريكا را نيز تا حدودى از مخمصه جارى نجات مى دهد. جورج بوش رئيس جمهور آمريكا با به جان خريدن خشم تمامى اعراب و مسلمانان و بخش عظيمى از جامعه بين المللى، تمام وزن خود را در كفه شارون گذاشت تا بلكه در رفراندوم داخلى ليكود به پيروزى برسد، اما ليكود ى ها با راى منفى خود به طرح به واقع به بوش بى اعتنايى و او را به شدت تحقير كردند.در مقابل اين تحقير، بوش ممكن است براى انتقام از ليكود سخنان خود را درباره حق بازگشت آوارگان فلسطينى به خاك اسرائيل و حفظ بخشى از شهرك ها در هرگونه راه حل نهايى بحران خاورميانه پس بگيرد. آمريكائيان به سفير اسرائيل در واشنگتن گوشزد كرده بودند كه سخنان بوش درباره آوارگان و شهرك ها، بخشى جدايى ناپذير از طرح يكجانبه شارون براى خروج از غزه و شمال كرانه باخترى بوده است و اگر قرار باشد اين خروج صورت عملى به خود نگيرد وعده هاى بوش نيز منتفى خواهد شد.

به هر حال، اگر شارون بخواهد با تندرو هاى حزب خود كنار آيد، روز به روز در بحرانى كه گريبان او را گرفته است، بيشتر فرو خواهد رفت. يوسف لپيد رهبر حزب سكولار شينويى رسماً اعلام كرده است كه سلطه تندرو ها بر ليكود را تحمل نخواهد كرد و اگر تندرو ها در اين حزب دست بالا را پيدا كنند، حزب او از ائتلاف حاكم خارج خواهد شد. لپيد تاكيد كرده است در دولتى كه ابتكارى براى صلح ندارد، باقى نخواهد ماند. برخى همكاران لپيد در درون حزب شينويى نيز خواستار انحلال مجلس شده اند. اگر شينويى با ۱۵ كرسى نمايندگى در مجلس از دولت ائتلافى خارج شود، شارون براى ادامه حيات دولت خود در شرايط حاضر فقط مى تواند با حزب شاس ائتلاف كند. كه در اين صورت كابينه او تركيبى از افراطى ترين نيروهاى سياسى جامعه اسرائيل خواهد شد و شرايط را در درون و بيرون دولت براى او سخت تر خواهد كرد.

در اين وضعيت، شيمون پرز رهبر حزب كارگر نيز خواستار انحلال مجلس و برگزارى انتخابات سراسرى شده است. پرز كه رقيب سياسى خود در حزب ليكود را گرفتار در بحران مى بيند، آينده را براى بازگشت خود به قدرت تا اندازه اى مساعد يافته است. پرز تاكيد كرده است از آنجا كه حدود ۶۰ درصد مردم اسرائيل، با طرح خروج از نوار غزه و شمال كرانه باخترى موافقند، مخالفت اعضاى ليكود با اين طرح نبايد مانع اجراى آن شود چرا كه اقليتى ناچيز حق ندارند درباره سرنوشت كشور تصميم بگيرند. فراكسيون مرتز نيز با پرز همراه و هم راى است و بر لزوم برگزارى انتخابات زودرس تاكيد دارد.

قاعدتاً در روز هاى آينده انتقادات داخلى و خارجى عليه حزب ليكود بالا خواهد گرفت و اين حزب به عنوان گروهى افراطى كه سد راه صلح شده است، هدف حملات شديد خواهد بود. يوسف لپيد گفته است كه قصد ما نجات شارون از دست ليكود نيست بلكه نجات كشور از دست ليكود است. چنين انتقاد هايى از اين پس رايج خواهد شد و حتى كسانى چون ايهود اولمرت و شارون نيز ناگزير به اعتراف به آن خواهند شد. بدين ترتيب ليكود در سراشيبى سقوط و انشعاب خواهد افتاد. تاريخ نشان داده است كه كسانى كه همه چيز را مى خواهند، همه چيز را از دست خواهند داد!
 

Array
(
    [0] => stdClass Object
        (
            [ArticleFishId] => 42
            [SerialNo] => 40
            [MTitle] => ليکود در سراشيبي: تحليل شکست رفراندوم درون حزبي اسرائيل
            [FTitle] => 
            [AMTitle] => 
            [AFTitle] => 
            [EMTitle] => 
            [EFTitle] => 
            [ALanguage] => 1
            [TLanguage] => 0
            [ADateS] => 0
            [ADateM] => 0
            [ADateG] => 0
            [Side_NY] => 0
            [Side_NS] => 0
            [Side_B] => 0
            [Side_HY] => 0
            [Side_HS] => 0
            [Side_NE] => 1
            [Side_HE] => 0
            [SourceType] => 3
            [Book] => 0
            [BArticlePageFrom] =>           
            [BArticlePageTo] =>           
            [Magazine] => 0
            [MPublishDateS] => 0
            [MPublishDateM] => 0
            [MPublishDateG] => 0
            [MYear] => 0
            [MNo] => 
            [MSerialNo] => 0
            [MArticlePageFrom] =>           
            [MArticlePageTo] =>           
            [Site] => 7
            [ArticleAddrInSite] => http://sharghnewspaper.com/830216/middle.htm#s51462
            [FishWriter] => 4
            [WriteDate] => 10/25/2004 0:00:00
            [Confirmed] => 1
            [SupervisorView] => 
            [Abstract] => 
            [AAbstract] => 
            [EAbstract] => 
            [Editted] => 1
            [Degree] => 0
            [Mode] => 0
            [fldFirstPage] => 0
            [fldFPMod] => 0
        )

)