اشاره:

به دنبال سقوط اتحاد شوروي و ظهور جمهوريهاي جديد در قفقاز و آسياي مركزي، اسراييل تلاشهاي گسترده‌اي براي نفوذ اقتصادي و سياسي در اين منطقه آغاز كرد. كشورهاي فوق نيز كه به لحاظ اقتصادي از جمله كشورهاي توسعه نيافته اقتصادي و سياسي محسوب مي‌شوند، از همكاري با اسراييل جهت رسيدن به توسعه اقتصادي استقبال كردند. در اين بستر يك اتحاد استراتژيك ميان اسراييل، تركيه و برخي كشورهاي جديد التاسيس بويژه جمهوري آذربايجان در برابر نفوذ احتمالي و بالقوه ايران ايجاد شده است. مقاله زير كه در نوع خود اولين مطلب در نشريات فارسي زبان ايران در سالهاي پس از جنگ سرد است، استراتژي مذكور را به خوبي به نمايش مي‌گذارد. فصلنامه مطالعات خاورميانه اميدوار است انتشار اين مقاله زمينه تحقيقات بيشتر پيرامون موضوع در ايران را فراهم كند. و انگيزة لازم را جهت اتخاذ سياست خارجي فعال در راستاي منافع ملي ايران در منطقه فراهم سازد ـ م

موازنه‌هاي سريعا متغير سالهاي دهه 1990 و تحولات جديد ناشي از تشديد جهاني شدن اقتصادي، اسراييل را به ارزيابي و شكل‌دهي مجدد استراتژي سياست خارجي خود وادار كرده است. مراحل تاكتيكي استراتژي جديد اسراييل به شرح زير هستند: 1) حل كشمكش‌هاي مرزي خود و تشكيل يك كمربند امنيتي در درون فرايند صلح؛ 2) به فرجام رساندن فرايند ادغام و كسب شناسايي به عنوان يك دولت مشروع و برابر در منطقه خود در اين كمربند امنيتي؛ 3) رسيدن به انعطاف ديپلماتيك در ايجاد كشمكشهاي بين الدولي كشورهاي خاورميانه؛ 4) بهره‌برداري از منابع منطقه و ارائه پروژه‌هاي چند كشوري تحت حمايت جوامع يهودي بين المللي؛ 5) باز كردن دروازة آسيا به روي خود و آنگاه توسعه روابط ديپلماتيك و اقتصادي خود با كشورهاي جنوبي‌تر، پس از كسب مشروعيت در منطقه؛ 6) استفاده از فرصت‌هاي ايجاد شده فوق الذكر براي رسيدن به موقعيت پر نفوذ در شكل دادن به استراتژي‌هاي جهاني و گريز از محدوده‌هاي خاورميانه به منظور تضمين يك حضور جهاني بزرگتر.

اين اولين تلاش اسراييل براي ايجاد يك حوزه نفوذ در منطقه خاورميانه بزرگ نيست. در سالهاي دهه 1950، ديويد بن گورين رهبر اسراييل در صدد بود تا يك اتحاد خاورميانه‌اي غي عربي شامل تركيه، اتيوپي، ايران و اسراييل به وجود آورد. اين تلاش، كه «استراتژي پيرامون» ناميده مي‌شد در نهايت به دليل سقوط شاه ايران در اواخر دهه 1970 به شكست انجاميد. اما، از آن زمان به بعد اسراييل در صدد گسترش روابط خود با هر كشور مسلمان «ميانه رويي» بوده است كه مايل است به تلاش جهت از بين بردن چهره ضد اسلامي اسراييل؛ يا از بين بردن اين برداشت كه تمام كه تمام كشورهاي مسلمان عليه اسراييل متحد شده‌اند، كمك كند. به دنبال گرفتن درس عبرت از تلاشهاي قبلي، اسراييل ديدگاه جامع‌تري را به عنوان بخشي از استراتژي جديد خود براي كسب نفوذ بيشتر در منطقه ارائه داده است. در اين استراتژي بر جمهوري‌هاي جديد آسياي مركزي تاكيد خاصي گذاشته مي‌شود.

منشأ منافع متقابل

با سقوط اتحاد شوروي، چندين جمهوري به دليل موقعيت خود به عنوان كشورهاي مسلمان، به بخشي از خاورميانه تبديل شدند. اين دولت‌هاي آسياي مركزي حتي قبل از كسب استقلال خود از مسكو در برنامه دولت اسراييل مطرح شده بودند. تماسهاي شگفت‌آور اوليه و توسعه روابط با اين جمهوري‌هاي دليل اهميت اين منطقه براي اسراييل است.

يك هدف اين تلاشهاي اوليه مانع تراشي در برابر گسترش نفوذ عربي و ايراني در جمهوري‌هاي جديد بود. هدف اصلي، پيش‌گيري از تهديد بنيادگرايي اسلامي بوده است. تلاشهاي اوليه برخي كشورهاي عرب براي وارد كردن دولتهاي آسياي مركزي به كشمكش عربي‌ ـ اسراييلي، اسراييل را نگران كرد. به اين دليل اسراييل تلاش كرده است تا با امتيازات ذاتي كشورهاي عرب و ايران كه از نزديكي فرهنگي و مذهبي آنها با مردم آسياي مركزي سرچشمه مي‌گيرد، به مقابله برخيزد.حتي اگر اين سناريو امكان پذير مي‌بود، كشورهاي آسياي مركزي به اجتناب از درگير شدن در مبارزات خاورميانه تمايل شديد دارند.

عزم ديپلماتيك سازمان آزادي‌بخش فلسطين در جمهوري‌هاي آسياي مركزي براي بسيج حمايت از قضيه فلسطين وضع را در نظر دولت اسراييل اغراق آميز كرده است. ديدار عرفات از قزاقستان در ژانويه 1992 به شناسايي دولت فلسطين از سوي قزاقستان منجر شد. دو طرف برداشتن عالي‌ترين نمايندگي در طرف مقابل توافق كردند، و همين مسئله باعث اتخاذ اقداماتي از سوي اسراييل در پاسخ به اين توافق شد. اسحاق شامير نخست وزير سابق اسراييل با نوشتن نامه‌اي به 23 عضو كنگرة آمريكا آنها را تشويق كرد تا از نفوذ خود براي متقاعد كردن قزاقستان در پايان دادن به نزديكي روابطش با فلسطيني‌ها استفاده كنند. در ضمن، حكومت اسراييل تلاش كرد تا جيمز بيكر سوم وزير خارجه وقت آمريكا را مجبور سازد تا به قزاقستان هشدار دهد تا در روابط خود با سازمان آزادي‌بخش فلسطين تجديد نظر كند. علي‌رغم اين حركت‌ها، سازمان آزادي‌بخش فلسطين حضور خود در كشورهاي جديد آسياي مركزي را حفظ كرد. در فوريه 1992 اعلام شد عرفات از ازبكستان ديدار مي‌كند و در مارس همان سال، تاجيكستان روابط ديپلماتيك خود را با سازمان آزادي‌بخش فلسطين گسترش داد.

در آوريل 1992، يك هيأت نمايندگي ازبك از عربستان سعودي ديدار كرد ودر كنفرانسي كه خواستار شناسايي حقوق مشروع مردم فلسطين و يك راه حل عادلانه براي بررسي مسئله فسلطين شده بود، مشاركت كرد. پس از اين حادثه، كنفرانس انجمن دوستي داغستان ـ اسراييل به دليل عكس العمل احتمالي مسلمانان كه مي‌توانست به روابط با برخي كشورهاي خاورميانه لطمه وارد سازد، لغو شد.

با اين همه، به دليل برخي امتيازاتي كه اسراييل در دست دارد، اين تلاشها مانع رخنه آن در آسياي مركزي نشده است. تصوير قدرتمند اسراييل به عنوان يك جامعه سرمشقف يعني كشوري كوچك اما از نظر سياسي و اقتصادي قوي ودر عين حال هم دمكراتيك و هم غير ديني (سكولار) براي اين كشورها اميد بخش بوده است. علي رغم قاعده كلي كه جمهوري‌هاي آسياي ميانه را داراي رهبران قوي و دمكراسي‌هاي ضعيف مي‌داند، آنها تقريبا به گونه‌اي هماهنگ اهميت ويژه‌اي به توسعه روابط با كشورهاي دمكراتيك داده‌اند. اسراييل در برقراري روابط با رژيم‌هاي مسلمان، چه دمكراتيك و چه اقتدارگرا، از يك روش عمل گرايانه پراگماتيك پيروي مي‌كند. در اين رابطه، حكومت‌هاي كشورهاي جديد آسياي مركزي همه توافق دارند كه اسراييل به خاطر مهارت‌هاي تكنولوژيك‌ و نمونه دمكراتيك خود، مي‌تواند ادغام اين جمهوري‌هاي جديد را در نظام جهاني مدرن آسان كند. علاوه بر اين، اسراييل در بسياري كشورها دروازة جهان غرب به طور عام و ايالات متحده آمريكا به طور خاص قلمداد مي‌شود.

آخرين امتياز اسراييل، كه در محافل آكادميك غالبا ناديده گرفته مي‌شود، نتايج مهمي در پي دارد. كشورهاي جديد اسياي مركزي از نظر اقتصادي آنقدر فقير هستند كه مايلند ياري مالي پيشنهادي هر كشوري را به شكل سرمايه‌گذاري يا كمك مستقيم بپذيرند. بدين خاطر كشورهاي جديد آسياي مركزي از كمك اسراييل استقبال كرده‌اند، و روابط به سرعت رو به توسعه بعدي، نشانه آشكار علايق وسيع رو به تزايد اسراييل در خاورميانه به مفهوم وسيع آن است.

روابط با آمريكا، تركيه و روسيه

استراتژي جديد اسراييل در رابطه با جمهوري‌هاي در حال ظهور آسياي مركزي به سه حركت سياسي مهم نيازمند بود. نخست، اسراييل مجبور شده است تا سياست خود در قبال ايالات متحده آمريكا را مجددا شكل بدهد. پس از پايان جنگ سرد، محيط استراتژيكي كه باعث شد آمريكا به روابط با اسراييل اولويت بدهد، شديدا تغيير كرده است. نقشي كه در اسراييل در خاورميانه در برابر شوروي به عهده گرفته بود، ديگر اعتباري ندارد. بدين خاطر اسراييل دست به كار شده است تا در جهت طرح يك جايگاه مناسب امنيتي جديد تلاش كند؛ و در اين جهت نگاههاي خود را كشورهاي آسياي مركزي و قفقاز دوخته است. به نظر مي‌رسد كه طرح اسراييل آن باشد كه از حمايت آمريكا از اقدامات خود در جمهوري‌هاي آسياي ميانه بهره‌برداري كند.

در اوت 1992، ايالات متحده و اسراييل پروژه مشتركي را در اين جمهوري‌ها ارائه دادند كه در آن آمريكا مخارج مالي لازم را تأمين مي‌كرد و اسراييل انتقال تكنولوژي و تخصص در عرصه‌هاي خاص ديگر را به عهده داشت. اسراييل تلاش كرده است تا تهديد بنيادگرايي اسلامي را جايگزين خطر سرخ سابق كند. در اين رابطه، به نظر مي‌رسد كه در بوق و كرنا كردن تهديد بنيادگرايانه اسلامي بر آسياي ميانه جلب نظر عموم در غرب و به ويژه آمريكا را هدف قرار داده است. همان طور كه بر همه آشكار است، رژيم‌هاي غربي به شدت طرفدار جوامع غير مذهبي (سكولار) هستند. خلأ قدرت در آسياي مركزي اسراييل را تشويق كرده است تا شيوه‌هاي غربي حكومت را در اين كشورها گسترش دهد.

دومين حركت سياسي اسراييل برقراري اتحاد با تركيه بوده است. سقوط اتحاد جماهير شوروي همان فرصتي را كه براي اسراييل پيش آمده است، براي دولت تركيه نيز به وجود آورده است. ظهور كشورهاي جديد در آسياي مركزي باعث يك چرخش عميق در سياست خارجي تركيه شده است. و اين كشور را واداشته است تا در جستجوي ابزار رخنه سياسي ـ اقتصادي تاكتيكي در جمهوري‌هاي جديد آسياي مركزي برآيد. تمايل به گسترش الگوي تركي يعني دمكراسي پارلماني، اقتصاد بازار نسبتا آزاد و سكولاريسم در يك جامعه اسلامي به تلاشهاي تركيه انگيزه جديدي داده است: احياء جهان تركي اين فرصت را به تركيه داده است تا اهميت ژئو استراتژيك قبلي خود را به دست آورد.

تركيه و اسراييل تنها بازيگران خاورميانه‌اي درگير در استقرار حوزه‌هاي نفوذ در آسياي مركزي ومنطقه قفقاز نيستند. ايران و عربستان سعودي نيز در جهت بهبود روابط خود با كشورهاي منطقه حركت كرده‌اند، و اين تحول راه را براي همكاري ضمني ميان اسراييل و تركيه در نتيجه موضع مشترك سكولاريستي آنها هموار كرد. يكي از متخصصان سياست خارجي اسراييل گرفته است:

تصور وجود يك تهديد اسلامي ضد آمريكايي در خاورميانه و آسياي مركزي يك طرح بازاريابي ديگر براي اسراييل ايجاد كرده است. با توجه به تلاش تركيه، كه همانند اسراييل ظاهرا ارزش استراتژيك خود براي غرب را در نتيجه پايان جنگ سرد را از دست داد، جهت فروختن خود به عنوان يك «ستون» جديد طرفدار آمريكا عليه بنيادگرايي اسلامي، انديشه اتحاد اسراييلي ـ تركي وارد استراتژي پس از جنگ سرد اسراييل در قبال واشنگتن شده است.

تركيه هميشه نسبت به حمايت شديد از اسراييل در ايالات متحده آگاهي دقيق داشته است، و اسراييل به خاطر ديدگاه تاريخي تساهل آميز امپراطوري عثماني در قبال يهوديان، نسبت به تركيه ابراز همدردي مي‌كرده است. و البته، هر دوي آنها كشورهاي غير عرب پيرامون جهان عرب هستند.

اين نكته را بايد افزود كه افق همكاري ميان اسراييل و تركيه در رابطه جمهوري‌هاي جديد به ايجاد موانع بر سر راه گسترش بنيادگرايي، سرمايه‌گذاري‌هاي مشترك در كشاورزي و بخشهاي مربوطه، و كمك متقابل به ساختن برخي تسهيلات آموزشي محدود بوده است. هر دو كشور مي‌دانند كه نمي‌توانند چاره‌اي براي بيماريهاي سياسي و اقتصادي آسياي مركزي پيشنهاد كنند.

به هر حال، همكاري ايجاد شده، از ديدگاه هر دو كشور اهميت دارد. از ديدگاه اسرايل، همكاري با تركيه ممكن است برخي مشكلات موجود بر سر راه رخنه اسراييل در بازارهاي جمهوري‌هاي شوروي سابق را از ميان بردارد. علاوه بر اين، تركيه متحد طبيعي اسراييل در مبارزه عليه ايران است. سفرنامه اوت 1994 تانسو چيلر نخست وزير وقت تركيه به اسراييل نشانه اهميت مورد نظر اسراييل براي منافع تركيه بود. يكي از موضوعا اصلي مذاكرات سرمايه‌گذاري در كشورهاي آسياي مركزي بود. راديو مسكو به اين نكته اشاره كرد كه هدف آنكارا و تل آويو سرمايه‌گذاري مشترك در جمهوري‌هاي شوروي سابق از مسايل كشاورزي گرفته تا حفاظت محيط زيست است واضافه كرد كه «اين پروژه‌ها براي همه طرفين پر حاصل است.» در دسامبر 1996، نمايندگان 30 شركت اسراييلي و100 شركت تركي به گرد هم آمدند تا پروژه‌هاي مشترك در جمهوري‌هاي آسياي مركزي را مورد بحث قرار دهند.

شايد بهترين مدرك برگشت ناپذيري روابط بهبود يافته ميان آنكارا و تل آويو اين واقعيت باشد كه حكومت نو محافظه كار و اسلام‌گراي اربكان تركيه، كه قبلا يك موضع تند اتخاذ كرده بود، عدم مخالفت خود با روابط نزديك (ميان تركيه و اسراييل) را اعلام كرد و علي‌رغم مقاومت اعراب، چندين توافق با اسراييل در 1996 به امضا رساند. در نيمه نخست 1997، يك رشته توافقها به توافقهاي قبلي افزوده شد. بر طق گزارشات مطبوعات، محافل نظامي تركيه طرفدار روابط نزديك‌تر با اسراييل هستند؛ و چند عضو بلند پايه ارتشي در ماههاي نخست سال 1977 از اسراييل ديدار كردند. چويك بير معاون رئيس ساد كل ارتش تركيه استدلال مي‌كرد كه «تركيه و اسراييل هر دو كشور دمكراتيك منطقه هستند، و ما بايد به منطقه نشان دهيم كه دمكراسي‌ها مي‌توانند با يكديگر كار كنند.» سليمان دميرل رئيس جمهور تركيه نيز طي مصاحبه‌اي با نشريه الوسط اهميت همكاري اسراييل ـ تركيه براي ثبات خاورميانه را مورد تأكيد قرار داد.

روشن است كه پويايي‌هاي دوره پس از شوروي در خاورميانه، اسراييل، تركيه و ايالات متحده آمريكا را زير چتر منافع واحد گرد آورده است. نشانه بعدي اين همزماني، پروژه كشاورزي جديد بود كه اين سه كشور در 31 اكتبر 1994 در ازبكستان و تركمنستان افتتاح كردند.

در ضمن، مارك كرازمن سفير آمريكا در آنكارا از اين پروژه حمايت نمود اعلام كرد «امكان بالقوه فراواني در برنامه همكاري تركيه ـ اسراييل در آسياي مركزي وجود دارد.»

هدف آشكار اسراييل حفظ حمايت آمريكا در عين متعدد ساختنامتيازات سياست خارجي خود آنهم در زماني است كه ملت‌هاي عرب سرگرم مذاكرات صلح با اسراييل هستند.

روسيه سومين نيرويي است كه مانع بالقوه‌اي در برابر گسترش حضور اسراييل در جمهوري‌هاي جديد آسياي مركزي ايجاد كرده است. مرزهاي ابرقدرت سابق در اين جمهوري‌ها به طور سنتي نقش برجسته‌اي در سياست و اقتصاد منطقه ايفا كرده است. طي دوره بعد از سقوط اتحاد شوروي، كشورهاي ارواسيا موضعي اتخاذ كردند كه براي اهداف سياست خارجي اهميت نخست را داشت. بنابراين، جاي شگفتي نيست كه روسيه با درگير شدن اسراييل در آسياي مركزي به شدت مخالفت ورزيده است: « از جمله طرفداران اين موضع ولاديمر ژيرونوفسكي ضد سامي و ضد اسراييلي بود، كه مقام سوم را در انتخابات رياست جمهوري ژوئن 1991 كسب كرد.» اسراييل از اين نكته آگاهي داشته است كه روسيه مي‌تواند لطمه زيادي وارد كند، و به همين خاطر مايل نبوده است بيش از حد به تحريك مسكو دست بزند. اسراييل مراقب بوده است تا با هر قدرتي كه ممكن است نسبت به منافع محوري مسكو در حياط خلوت آن يك تهديد تصور شود، اتحاد برقرار نسازد.

همانگونه كه در بحث‌هاي مربوط به گسترش ناتو مشاهده شد، روسيه حاضر به پذيرش اتحاد غربي در نزديكي مرزهاي خود، كه آن را نوعي تهديد براي آينده تصور مي‌كنند، نبوده است. اسراييل و تركيه هر دواز اين هراس دارند كه گسترش ناتو ممكن است روسيه را به دست زدن به اقدام ستيزه جويانه‌تر در «خارج نزديك» خود تحريك كند و محدوده‌هاي وضع شده توسط پيمان نيروهاي متعارف در اروپا را زير پا بگذارد.در اين فضاي حساس، بنيامين نتانياهو نخست وزير اسراييل در اول مارس 1997 از مسكو ديدار كرد. او روابط دو جانبه و فرايند صلح خاورميانه را با يلتسين رئيس جمهور، چرنومردين نخست وزير و يورگني پريماكوف وزير خارجه مورد بحث قرار داد. نتانياهو نگراني خود پيرامون همكاري رو به افزايش فني نظامي روسيه با ايران و سوريه را ابراز كرد و استدلال كرد كه اين همكاري ثبات منطقه‌اي را به خطر مي‌افكند.

به گفته سرگئي آروتيونوف استاد برجسته علوم سياسي روسيه، در اين مرحله نتايج منفي حركت مشترك اسراييل ـ تركيه در آسياي مركزي ممكن است از نتايج بالقوه مثبت محدود، بسيار فراتر رود. او معتقد است كه:

همكاري نزديك تركيه ـ اسراييل از نقطه نظر جهاني يك واقعيت مثبت است. اما به طور كلي روابط روسيه ـ تركيه و روسيه ت اسراييل را بدتر مي‌كند. اين حركت ممكن است يهود آزادي «ضد سامي گري» رو به رشد در روسيه را دامن بزند. اين مسئله باعث دامن زدن به اضطراب در ارمنستان نيز مي‌شود. نخست، بايد راه حل قابل پذيرش متقابلي براي قره‌باغ پيدا كرد و تنها در آن زمان آغاز تحقق همكاري تركيه و اسراييل در خاورميانه و كشورهاي شوروي سابق ممكن است. درغير اين صورت مي‌تواند باعث نزديكي‌هاي روسيه ـ عراق، روسيه ـ ايران و ارمسنستان ـ ايران شود، و افراطيون ارمني در جهان را به همكاري با افراطيون فلسطيني وادار سازد.

اسراييل و جمهوري‌هاي آسياي مركزي

دولت اسراييل در آغاز، ديپلماسي و تجارت را بر استفاده از نفوذ داخلي يهوديان در جمهوري‌هاي جديد آسياي مركزي، علي‌رغم اين كه كشورهاي مذكور جمعيت يهودي عمده‌اي داشتند، اولويت داد. بدين ترتيب اسراييل در پايان 1992، آذربايجان، قزاقستان، قرقيزستان و تاجيسكتان را به رسميت شناخت. سرانجام، در 1993 با تركمنستان روابط ديپلماتيك برقرار كرد.

با اين همه، از زمان استقلال آذربايجان و ساير جمهوري‌هاي شوروي سابق، انجمن‌هاي دوستي يهودي رخنه اسراييل در منطقه را گسترش بخشيدند. در دهة 1990، روابط ميان يهوديان شوروي واسراييلي‌ها به دليل مهاجرت فزاينده، نيرومندتر شده است، و سازمان‌هاي گوناگون اسراييلي فعاليت‌هاي خود در آسياي مركزي بعد از شوروي را شدت بخشيده‌اند. براي نمونه، در مارس 1992، آژانس يهود كنفرانسي درباره تجربه اقتصادي اسراييل در اشكند برگزار كرد. در ژوئن، جامعه دوستي آذربايجان ـ اسراييل اجلاسي در حيفا برپا كرد و در آن خواستار حمايت اسراييل از دولت آذربايجان در مبارزه‌اش عليه ارمنستان شد. همين بنياد بعدها فعاليت‌هايي را طي يك جشن مهم مذهبي يهودي سازماندهي كرد. در سپتامبر همان سال، آژانس يهود يك اردوگاه تابستاني براي كودكان قزاقستان و قرقيزستان سازمان داد. در ضمن، اسراييل در ازبكستان سفير منصوب كرد، و اين اولين سفير اسراييل در يك جمهوري آسياي مركزي بود.

آذربايجان

همان گونه كه قبلا بحث شد، اسراييل همان اوايل با آذربايجان روابط ديپلماتيك برقرار كرد، و بر آشفتگي فراوان برخي كشورها را برانگيخت. در واقع مطبوعات ايران غالبا تركيه را به خاطر كمك به اسراييل براي برقراري روابط ديپلماتيك با آذربايجان مورد انتقاد قرار مي‌دهند. از آن زمان به بعد، اسراييل تلاش كرده است نقش فعالي در امور آذربايجان چه از نظر اقتصادي و چه نظامي بازي كند. براي نمونه، اسراييل موضع قاطعي به نفع آذربايجان در كشمكش ناگورنو ـ قره باغ گرفت. بر طبق برخي منابع، اسراييل و تركيه هر دو تسليحات و تجهيزات نظامي براي آذربايجان فرستاده‌اند. گرچه وزير دفاع آذربايجان خريد موشكهاي استينگر را انكار كرد، اما حدس و گمان در مورد انتقال تسليحات [به آذربايجان] همچنان ادامه دارد.

يك بررسي تحليلي توسط خبرگزاري توران چنين اظهار كرد كه «اسراييل هميشه در آذربايجان به عنوان يك شريك استراتژيك بالقوه قلمداد مي‌شود، و گاه نوعي احساس حيرت و شگفتي ابراز شده است مبني بر اين است كه همكاري آنها بسيار كند پيش مي‌رود.»

همچنان كه سوله كوت اشاره مي‌كند، مقامات آذربايجان اهميت ويژه‌اي براي اسراييل قايل هستند. تعداد بازرگانان و تجار اسراييلي در آذربايجان اهميت و كشورهاي آسياي مركزي به چند صد نفر رسيده است. او سپس چنين اظهار مي‌كند كه «به گفته مقامات آذربايجاني، اسراييل به عنوان يك كشور غير مذهبي (سكولار)، دمكراتيك و قدرتمند نظامي غربي، مي‌تواند براي دولت‌هاي خاورميانه‌اي يك تهديد باشد؛ اما براي آذربايجان يك فرصت است.» حكومت آذربايجان روابط خوبي را با يهوديان ساكن آذربايجان دنبال مي‌كند. حيدر علي اوف رئيس جمهور آذربايجان از كنيسه تاتس (كه بسياري از يهوديان آذربايجان در آنجا زندگي كنند) ديدار مي‌كند و تصوير او در دفتر كنيسه به ديوار زده شده است.

در مارس 1992، پروازهاي مستقيم چارتر ميان آذربايجان و اسراييل به طور منظم برقرار شد. اولين ديدار رسمي مقامات جمهوري آذربايجان از اسراييل در سپتامبر 1992 صورت گرفت. طي گفتگو‌هاي رسمي، همكاري متقابل در سياست، اقتصاد، علم و فرهنگ در دستور كار قرار گرفت. اسراييل در فوريه 1993 در باكو سفارت باز كرد.

به گفته خبرگزاري ايران، يك هيأت اطلاعاتي اسراييل در اوت 1995 وارد باكو شد. ايرنا اين ديدار را به عنوان مأموريتي محرمانه براي آموزش مأموران امنيتي جمهوري آذربايجان توصيف كرد. وزارت اطلاعات ملي آذربايجان اين اتهامات را تكذيب كرد و متذكر شد كه حاضر است به طور علني با سرويس‌هاي ويژه بسياري از ساير كشورها همكاري كند. افرام سنه وزير بهداشت اسراييل عنوان كرد كه «اسراييل در توسعه روابط با جمهوري آذربايجان منافع استراتژيك دارد، و آذربايجان نيز به همين نحو به اين روابط علاقه مند است چون اين روابط قادر است بنيادگرايي نشأت گرفته از ايران را ريشه كن كند.» لوول بزانيس با اين نكته موافقت كرده و مي‌افزايد كه « علاقه آذربايجان به اسراييل و بالعكس، از ترس متقابل آنها از ايران ريشه مي‌گيرد. آذربايجان آرزومند است كه با برقراري روابط با اسراييل، از سوي آمريكا مورد تحسين و تشويق قرار بگيرد.» اين همكاري مي‌تواند تلاش براي خنثي كردن فشار روسيه و مقابله با روابط رو به رشد ايران با ارمنستان و گرجستان تلقي مي‌شود. در راستاي همين خط فكر، اليزريوتوت اولين سفير اسراييل به آذربايجان گفت كه موفق شده است روابط اسراييل و جمهوري آذربايجان را «از صفر ... به سطح عالي» برساند. صادرات اسراييل به آذربايجان در چهار ماهه اول سال 1996، دقيقا به 5/3 ميليون دلار بالغ شد.

بنيامين نتانياهو نخست وزير اسراييل در راه برگشت خود از ديدار ژاپن و كره جنوبي، توقف كوتاهي در باكو داشت و در 29 اوت 1997 با حيدر علي اوف رئيس جمهور آذربايجان ملاقات كرد. نتانياهو طي سخناني به شرح زير نقاط مشترك فراوان دو كشور را ترسيم كرد:

ما دو مردم باستاني هستيم كه در دهه‌هاي اخير به استقلال دست يافته‌ايم و اكنون وظيفه ما به عنوان ملت‌هاي مستقل ادامه توسعه كشورهاي خودمان است... به اين واقعيت نيز بسيار اميدوار هستم كه ميان دولت يهود و تركيه، اردن، مصر و كشورهاي غالبا مسلمان رابطه برقرار مي‌كنيم ... اين به ما اميد مي‌دهد كه تمامي بچه‌هاي (حضرت) ابراهيم بتوانند زير خورشيد واحدي كه از آن سوي درياي خزر طلوع كرده و بر فراز مديترانه غروب مي‌كند، صلح و دوستي بيابند.

علي اوف گفت كه آذربايجان مي‌خواهد از تخصص تكنولوژيك اسراييل استفاه كند. نتانياهو نگراني خود را در مورد فروشهاي احتمالي تكنولوژي هسته‌اي به دشمن اصلي كشورش، يعني ايران، كه مرز زميني و دريايي طولاني با آذربايجان دارد، تكرار كرد. علاوه بر اين، نتانياهو آذربايجان را به انتقال نفت خام خود از طريق همسايه‌اش گرجستان و تركيه به گوشه شمال شرقي درياي مديترانه قادر مي‌سازد و نيز بر ايجاد يك خط اضافي از طريق زير دريا به اسراييل تاكيد ورزيد. نتانياهو گفت: «ما در اين پروژه درگير هستيم ... اين پروژه ما را قادر مي‌سازد تا نفت را به قيمت بسيار پايين‌تري خريداري كنيم.»

نتانياهو به طور آشكار مسئله علمي بودن همكاري سه جانبه ميان اسراييل، تركيه و آذربايجان را در ريشه كن كردن خيزش جزمي گرايي اسلامي ريشه گرفته از ايران مورد بحث قرار داد. روز بعد راديو ايران ضمن حمله شديد به آذربايجان براي ميزباني از نخست وزير اسراييل گفت « باكو با پذيرفتن نخست وزير توسعه طلب رژيم صهيونيستي دست به بازي خطرناكي زده است. با اين كار روابط خود با كشورهاي اسلامي در منطقه و جهان را بي‌ثبات ساخته است.» الكساندر آرزومانيان وزير خارجه ارمنستان نيز همكاري نزديك ميان تركيه و اسراييل را براي منطقه فوق العاده خطرناك در نظر گرفت و گفت پيوستن آذربايجان به آنها براي اين كشور (آذربايجان) خطرناكتر است. او بر اهميت روابط تهران ـ ايروان در عصر توسعه سريع همكاري منطقه‌اي تاكيد كرد. اين مسئله براي اسراييل به ويژه مهم است كه شركت خود در محور تركيه و آذربايجان را از طريق پاداش دادن به باكو استحكام بخشد. كمك اقتصادي در اين رابطه كافي نيست. انتظار اصلي آذربايجان آن است كه اسراييل در راستاي ايجاد مجراي نفوذ سياسي كمك كند.

تاجيكستان

تاجيسكتان نيز، همانند آذربايجان، با مواد خام ثروتمند و منابع انساني فراوانش توجه بسياري از سرمايه‌گذاران را به خود جلب كرده است. در حالي كه اين كشور زاني به عنوان يك هدف سرمايه‌گذاري براي اسراييل جذاب بود، اين علاقه با شروع جنگ داخلي در تاجيكستان در 1992 از بين رفت. با اين همه، اسراييل هنوز روابط ديپلماتيك فعال را حفظ كرده و در جبهه اقتصادي نيز برخي فعاليت‌ها داشته است. سفير اسراييل در روسيه مسئوليت تاجيسكتان را به عهده گرفت. در فوريه 1992، يك هيأت اسراييلي به تاجيكستان سفر كرد و براي انتقال تخصصهاي اسراييل در كشاورزي و بهره برداري از نفت خام تاجيك يك توافق امضا كرد.

عناصر اسلامي مدعي هستند كه نقش مهمي در سياست‌هاي تاجيكستان ايفا مي‌كنند و حتي براي مدت كوتاهي كنترل حكومت را به دست گرفتند. اما اكبر تورجان زاده مقام مسلمان آنجا گفته است كه با روابط ديپلماتيك اسراييلي ـ تاجيكي مخالفتي نخواهد كرد. علي رغم اين، در جريان تظاهرات آوريل 1992، شعارهاي پارچه‌اي «مرگ بر آمريكا! مرگ بر اسراييل» به طور آشكار به چشم مي‌خورد. در پاسخ، تعدادي از هيأتهاي تجاري اسراييل از تاجيكستان ديدار كردند تا به حكومت نشان دهند كه جاي ترس از دولت اسراييل نيست. در ماه اوت، نبيف رئيس جمهور تاجيكستان،‌ از آريالوين سفر اسراييل در دو شنبه استقبال كرد. رئيس جمهور تاجيك بازرگانان اسراييلي را به كشورش دعوت كرده است.

ازبكستان

اسراييل روابط اساسي‌تري با ازبكستان داشته و تكنولوژي آبياري محور آنرا تشكيل مي‌دهد. در سپتامبر 1992، شركت اسراييلي بتاشيتا قرار دادي براي ساختن يك طرح آبياري پيشرفته تكنولوژيك در منطقه آندرژان امضاء كرد. همان شركت در تركمنستان و تاجيكستان نيز سرمايه‌گذاري كرده است. مزرعه نمونه آكورگان پروژه اميد بخش ديگري است. اين يكي از فعاليت‌هاي نمونه كشاورزي است كه بر طبق برنامه همكاري ويژه ماشاو ـ مركز همكاري بين المللي وزارت امور خارجه اسراييل با همكاري آژانس آمريكايي توسعه بين المللي (يوسايد) به اجرا در آمد. هدف برنامه ماشاو ـ يوسايد بررسي موضوعات عمده كشاورزي و پيشبرد تلاشهاي اقتصادي و نيز همكاري بين المللي است. اين برنامه بازتاب تعهد اسراييل به سهيم كردن ديگران در تكنولوژيهاي مناسب، دانش فني، آموزش منافع انساني و تجربه عملي حاصل شده در توسعه كشاورزي و روستايي است. فعاليت‌هاي آموزشي، هم در اسراييل و هم در ازبكستان صورت مي‌گرفت.

اسراييل تخصص خود در توليد پنبه را نيز به ازبكستان صادر مي‌كرده است. به گزارش مه 1992 روزنامه تايمز مالي، پروژه‌هاي اسراييل در ازبكستان محصول پنبه را 30 درصد افزايش و مصرف آب را دو سوم كاهش داده است. صادق صفايف، وزير روابط تجارت خارجي ازبكستان متذكر مي‌شود كه رويهم رفته چهار شركت اسراييلي به طور منظم در ازبكستان فعاليت مي‌كنند.

تركمنستان

اسراييل و تركمنستاناز سال 1993 با يكديگر روابط ديپلماتيك داشته‌اند. اما، اين شناسايي دير هنگام مانع توسعه روابط اقتصادي قبل از آن تاريخ نشده است. در تابستان 1992، يك هيأت بازرگاني اسراييل از تركمنستان ديدار كرد تا تعدادي پروژه‌هاي تكنولوژي كشاورزي و توسعه روستايي پيشنهاد كند. اما، هزينه آياري و نمك زدايي به تنهايي بالغ بر 10 ميليارد دلار مي‌شد، و چون تهيه اين مقدار پول براي دولت تركمن دشوار بود، با اين پروژه هنوز موافقت نكرده است. مناسب‌ترين راه حل در اين رابطه يك توافق پاياپاي خواهد بود. از زمان شناسايي رسمي در 1993، همكاري اقتصادي افزايش يافته است. در 1994، معاون نخست وزير تركمنستان از بيت المقدس و شيمون پرز از عشق آباد ديدار كرد. توافقهاي همكاري متعددي امضاء شده است. پروژه مشترك آمريكايي ـ اسراييلي در مورد انتقال تكنولوژي كشاورزي و آموزش مي‌تواند نشانه مهمي از توسعه همكاري‌ها قلمداد شود. حجم تجارت ميان تركمنستان و اسراييل به 40 ميليون دلار در 1995 بالغ شد.

علاوه بر اين، در مارس 1995، تركمنستان و اسراييل توافقي در مورد همكاري در مراقبت بهداشتي امضاء كردند كه به موجب آن اسراييل در امور مراقبت از كودكان و مادران، بيمه پزشكي، سازمان خدمات آمبولانس و عرضه تجهيزات پزشكي به تركمنستان ياري مي‌كند. شركت اسراييلي شركاي بن شانار در حال حاضر خدمات مالي در تركمنستان ازبكستان و قزاقستان را توسعه مي‌دهد.

در 25 مه 1995، تركمن باشي نيازوف رهبر تركمن به اسراييل سفر كرد، و براي گفتگوهاي متمركز بر روابط اقتصادي دو جانبه، با هم قطار اسراييلي خود عزروايزمن و نيز اسحاق رابين نخست وزير و شيمون پرز وزير خارجه ملاقات كرد. اسراييل در يك پروژه ابياري 100 ميليون دلاري در تركمنستان و طرح ساختن خط لوله گاز به تركيه از اين كشورف كه برخي از بزرگترين ذخاير گاز جهان را دارد، درگير است. هيأت اجرايي مرهاو ـ شركت اسراييلي سرمايه گذار در تركمنستان معتقد است كه گسترش اين خط لوله به اسراييل امكان پذير است.

مرهاو يك قرارداد 500 ميليوني دلاري نيز براي نوسازي پالايشگاه تركمن باشي در تركمنستان دراوت 1996 امضاء كرد. هدف پروژه بهبود دو واحد است، يكي واحد تبديل كاتاليستي و ديگري واحد شكست كاتاليستي مولكولهاي سنگين و تامين مخارج مالي يك واحد جديد سوم براي ساختن روغن گريس. يوسج آ.ميمن نماينده مرهاو، به طور مكرر به همراه تركمن باشي در تلويزيون تركمن ديده مي‌شد و مطبوعات تركمن توجه خاصي را به فعاليت‌هاي شركت ميمن معطوف مي‌كردند.

قزاقستان

اسراييل از نفوذ گسترده‌اي در قزاقستان برخوردار است. در ابتداء جمعيت تقريبا يك ميليون نفري آلماني الاصل آن، اسراييل را نگران مي‌كردف اما به زودي هر گونه مشكلي از طريق مانورهاي ديپلماتيك و اقتصادي برطرف گرديد. اسراييل نيز همانند ساير كشورها، ابتدا پروژه‌هاي مربوط به كشاورزي را پيشنهاد مي‌كرد. بتاشيتا، نتافيم و مروهاو فعال‌ترين شركت‌هاي اسراييلي تا حال حاضر بوده‌اند. در فوريه 1992، چار پروژه متفاوت به منظور توليد گوجه فرنگي و پنبه به امضائ رسيد و اين پروژه‌ها بر طبق گزارشات محصولات گوجه فرنگي را شش برابر كرده است.

سپس، در اكتبر 1992، يك رشته توافقهاي اضافي به وسيله دو كشور پذيرفته شدند، و به دنبال آن شركت اسراييل لاشيست به سرمايه‌گذاري‌هاي قابل توجهي دست زد. پروژه «بنياد داوي» اين شركت، بزرگترين ابتكار در كشاورزي و پرورش حيوانات تا حال حاضر شناخته شده است. اين پروژه در كوتاه مدت توليد شير را 60 درصد افزايش داده و در عين حال هزينه‌هاي را به مقدار قابل توجهي كاهش داده است. علاوه بر كشاورزي، اسراييل در بخشهاي ديگر، از بانكداري گرفته تا ايجاد فروشگاهها (بازارهاي) بزرگ سرمايه‌گذاري كرده است.

قزاقستان از تحولات مثبت در فرايند صلح فلسطيني ـ اسراييلي استقبال كرده است. وزارت خارجه قزاقستان دراين رابطه بيانيه‌اي صادر كرد:

تحولات مثبت در خاورميانه كه به حل مسالمت آميز كشمكش اعراب و اسراييل منجر مي‌شود غير قابل بازگشت بوده و به نفع برقراري اعتماد متقابل، توسعه همكاري اقتصادي گسترده در منطقه و ايجاد يك نظام امنيتي هماهنگ و ادغام شده در آسيا مي‌باشد.

نور سلطان نظر بايف در دسامبر 1995 از اسراييل ديدار كرد. طي گفتگو با ايهود باراك وزير خارجه اسراييل، نظر بايف گفت كه آنها «در موضع اسراييل در مورد مسئله ايران اشتراك نظر دارند ودر جهت جلوگيري از نفوذ ايران در قزاقستان كار مي‌كنند.»

اسراييل در نظر دارد تا شبكه ارتباطات قزاقستان را بسازد. اسراييل تنها كشور خاورميانه است كه از يك امتياز نسبي در تجهيزات ارتباطاتي برخوردار است. دو دولت قبلا در مورد پروژه‌اي كه شامل انتقال تلفن، تلكس و تلگراف مي‌شود توافق كرده‌اند. اسراييل همچنين ارتباط مستقيم ماهواره‌اي و تلگراف با ازبكستان برقرار كرده است. از زمان ديدار ترسنكو نخست وزير قزاق از اسراييل، پروازهاي مستقيم ميان دو كشور به طور منظم برقرار شده است.

قرقيزستان

كشور نهايي در اين بحث جمهوري قرقيز است.عسكر آقايف رئيس جمهور طي ديدار از اسراييل در ژانويه 1993، اين كشور را به رسميت شناخت. علي رغم اعتراضات برخي كشورهاي اسلامي، آقايف گام بيشتري برداشت و در بيت المقدس سفارت باز كرد. در اين رابطه، روابط به ظاهر مثبت قرقيزستان با اسراييل، ايران و برخي كشورهاي ديگر را آزرده است. علي رغم اين مخالفت، روابط ميان دو كشور همچنان ادامه دارد. حكومت اسراييل و قرقيز در مورد همكار در عرصه‌هاي گسترده از جمله رسانه‌ها، علم، تكنولوژي، فعاليت‌هاي فرهنگي و سرمايه‌گذاري مشترك موافقت كرده‌اند. علاوه بر اين، اسراييل قبلا بخش مهمي از نيازهاي قرضه بخشهاي عمومي و خصوصي در قرقيزستان را برآورده كرده است.

نقش ايران و تركيه

روشن است كه تلاشهاي اسراييل براي ورود به كشورهاي آسياي مركزي و آذربايجان را نبايد از نظر دور داشت. تلاشهاي اسراييل تا به امروز پرمنفعت‌ترين طرح براي كشوري است كه در پي ايجاد يك حوزه نفوذ براي خود در آسياي مركزي است. به نظر مي‌رسد كه اسراييل تنها كشور منطقه است كه از تخصص مورد نياز براي ارائه بهاين كشورهاي جديد برخوردار است. درگير شدن اسراييل در بهبود بخش‌هاي مخابراتي كشورهاي آسياي مركزي جدي بودن اين كشور را نشان مي‌دهد.

اين امر نبايد باعث ناديده گرفتن اين واقعيت شود كه كشورهاي عرب در ايران نيز علاوه بر فعاليت‌هاي فرهنگي خود، در عرصه‌هاي خاص كمك مالي و سرمايه‌گذاري پيشنهاد كرده‌اند. به ويژه نقش ايران در منطقه در طول زمان بسيار مهم است، چرا كه تصور يك خاورميانه با ثبات وامن بدون ايران دشوار است اما نقش ايران در حال تحول و تكامل است. در واقع نشانه‌هاي فزاينده‌اي دال بر وقوع يك تحول ميان اسراييل و ايران مشاهده است.

اندكي پس از انتخابات اخير اسراييل، تهران نوعي تعديل در رابطه با اعلاميه اسراييل در قبال ايران و اسلام تشخيص داد. نتانياهو در سخنراني‌هاي اوليه‌اش مدعي شد كه خصومتي با اسلام ندارد. او فشار سياسي عليه ايران را كم كرد و در نوامبر 1996 از هلموت كهل صدر اعظم آلمان به عنوان يك پوشش استفاده كرد تا از هاشمي رفسنجاني رئيس جمهور ايران بخواهد از حملات تروريستي در اسراييل جلوگيري كند.

تركيه نيز مي‌تواند به ايران در بهبود روابط خود با جهان غرب كمك كند. روابط رو به توسعه تركيه با اسراييل بايد اهرم آنكارا در رابطه با اسراييل و مخالفان تركيه را افزايش دهد. علاوه بر اين، در اين رقابت شديد به اصطلاح «بازي بزرگ جديد»، اسراييل وتركيه بايد نقشهاي نمونه‌اي در همكاري جهت دمكراسي و عملكرد اقتصادي در خاورميانه بزرگ ايفا كنند.

وجود سلاحها و تكنولوژي هسته‌اي در آسياي مركزي، اسراييل را نگران مي‌سازد و اهميت استراتژيك منطقه را افزايش مي‌دهد. هراس اسراييل از احتمال انتقال سلاحها و تكنولوژي هسته‌اي به ايران ناشي مي‌شود. بر طبق گزارشي كه در فرانسه تهيه شده است، موساد و سازمان سيا متخصصان انرژي هسته‌اي كشورهاي آسياي مركزي را تحت نظارت دقيق قرار داده‌اند. آمادگي خود مسكو به فروش دو رآكتور هسته‌اي به ايران، در عين اصرار بر اينكه از آنها جهت مقاصد نظامي استفاده نخواهد شد، اسراييلي را نگران مي‌سازد.

علاوه بر اين احتمال نصب و استقرار موشكهاي زمين به هواي اس ـ 300 روسي در بخش يوناني قبرس مي‌تواند نه تنها امنيت تركيه بلكه آزادي عمل اسراييل در مديترانه شرقي را نيز به خطر اندازد. بر طبق گزارشات مطبوعاتي با فازايش تنش بر سر انتقال احتمال موشكهاي اس ـ 300 روسي به قبرس يوناني، ايالات متحده، اسراييل و آذربايجان با تركيه تماس برقرار كنند تا اطلاعات مربوط به شيوه‌هاي احتمالي استفاده براي نقل و انتقال موشكها را فراهم سازد. اين وضع اسراييل و تركيه را وادار مي‌سازد تا ابتكارات امنيتي جديدي را تدارك بينند. هيچ كشوري نبايد منكر اين مسئله شود كه «هر گونه زياده روي توسط تركيه و اسراييل، به همراه آنها آمريكا، مي‌تواند مسكو را به تلاش جهت احياء نقش خود به عنوان يك قدرت بزرگ از طريق ايفاي نقش مجدد حامي كشورهاي راديكال‌تر در منطقه تشويق كند.»

نتيجه گيري

در مجموع، اسراييل هم اكنون بخش جدانشدني خاورميانه جديد و گسترش يافته است. اسراييل تلاش مي‌كند از طريق تمركز بر جمهوريهاي آسياي مركزي، يك سياست خارجي ابتكاري جديد و منسجم در قبال منطقه تدوين كند. اسراييل در سازگاري حركت‌هاي سياسي كوتاه مدت خود با استراتژي دراز مدتش موفق شده است. به نظر مي‌رسد كه اسراييل به بلندپروازي عمده خود در دوران جنگ سرد، يعني تبديل شدن به يك كانون اقتصادي در داخل خاورميانه دست يافته است. اسراييل كه نسبت به لزوم اجتناب از به هم زدن موازنه‌هاي خطير استراتژيك آگاهي دارد، تلاش كرده است تا سياست آسياي مركزي‌اي خود را در جهت همكاري با قدرتمندترين متحدان خود، يعني ايالات متحده و تركيه سوق دهد.

اين مطلب ترجمه‌اي است از:

Bulrnt Aras, "post-old War Realities; Israel's Strategy In Azerbaijan and entral Asia." Middle East Poliy, Vol. V,No.4(January 1998).

Array
(
    [0] => stdClass Object
        (
            [ArticleFishId] => 7
            [SerialNo] => 7
            [MTitle] => استراتژي اسرائيل در جمهوري آذربايجان و آسياي مركزي
            [FTitle] => 
            [AMTitle] => 
            [AFTitle] => 
            [EMTitle] => 
            [EFTitle] => 
            [ALanguage] => 3
            [TLanguage] => 1
            [ADateS] => 0
            [ADateM] => 0
            [ADateG] => 0
            [Side_NY] => 0
            [Side_NS] => 0
            [Side_B] => 0
            [Side_HY] => 0
            [Side_HS] => 0
            [Side_NE] => 1
            [Side_HE] => 0
            [SourceType] => 2
            [Book] => 0
            [BArticlePageFrom] =>           
            [BArticlePageTo] =>           
            [Magazine] => 2
            [MPublishDateS] => 1378
            [MPublishDateM] => 0
            [MPublishDateG] => 0
            [MYear] => 6
            [MNo] => 4
            [MSerialNo] => 20
            [MArticlePageFrom] => 63        
            [MArticlePageTo] => 88        
            [Site] => 0
            [ArticleAddrInSite] => 
            [FishWriter] => 3
            [WriteDate] => 10/16/2004 0:00:00
            [Confirmed] => 1
            [SupervisorView] => 
            [Abstract] => 
            [AAbstract] => 
            [EAbstract] => 
            [Editted] => 1
            [Degree] => 0
            [Mode] => 0
            [fldFirstPage] => 0
            [fldFPMod] => 0
        )

)